Betoog Jerry Afriyie ihkv Sharpeville Massacre, 20 maart 2026, Arnhem

Voordat de aarde ons aankleed met identiteit en cultuur, geloof en gender, zijn we eerst mensen. Onderdeel van één menselijke familie. Het verschil tussen twee mensen is zo minimaal dat ik me nog altijd verbaas dat we het met het blote oog kunnen zien. Empathie zou hierdoor niet moeilijk moeten zijn. Immers, we zijn stukken uit dezelfde eenheid. Ik hoef jou niet te zien of te kennen om begaan te zijn met jou. Rechtvaardigheid is universeel. Als het goed is voor jou, is het goed voor iedereen. 

Zo probeer ik elke dag het beste in mijn medemens te zien. Ik kan je verzekeren dat het niet altijd makkelijk is. Zeker niet in een wereld waar medemenselijkheid steeds meer plaats maakt voor vreemdelingenhaat. Hoe kan je mensen nog liefhebben als ze massaal stemmen op een partij die het Caribisch gebied wil herkoloniseren en het weer volledig van ons wil maken? 

Of hoe kun je op die ene mevrouw stemmen die zei: ‘jodenhaat zit in de cultuur van moslims’? Kan iemand deze onwetende mevrouw laten weten dat het moslims waren die hun joodse broeders en zusters bij vielen tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl wij hen weg stuurden? Het is soms een grote opgave om menselijk te blijven, maar iedere kleine daad die me dichter bij de medemens brengt, vervult mijn hart. 

Sharpeville
Op 21 maart 2026 staan we stil bij de massamoord in Sharpeville, die plaatsvond op 21 maart 1960 in Zuid-Afrika. Kinderen en studenten die protesteerden tegen apartheid werden doorzeefd met kogels alsof hun levens niets betekenden. Hun misdaad was dat ze zich niet wilden laten ontmenselijken. 

Een motie toentertijd om de massamoord te veroordelen werd door de Nederlandse regering beantwoord met: “het betreft hier een binnenlandse aangelegenheid van de Zuid-Afrikaanse regering”. De overheid weigerde betekenisvolle stappen te ondernemen. Onze huidige houding ten aanzien van Israël, een andere apartheidsstaat, is niet nieuw. 

De wereld schrok echter van het bloedbad in Sharpeville en zei: nooit meer. Het was niet de eerste en de laatste keer dat de wereld zou zeggen: nooit meer. Het is inmiddels een ware traditie geworden. We laten het gebeuren om vervolgens volmondig te roepen: nooit meer. We kijken weg, terwijl onze bondgenoten een soeverein land binnenvallen of onbeschaamd verkondigen: ‘ik wil dat land’. Alsof het om speelgoed gaat. 

Onze verarmde journalistiek laat vrijwel niets zien over hoe Cuba uitgehongerd wordt en de politiek vindt het allemaal best als een staatshoofd ontvoerd of vermoord wordt, wanneer we diegene niet mogen. We kijken weg terwijl een genocide zich voltrekt, tegen een volk dat al niet veel heeft. We beheersen de kunst van het wegkijken, tot in detail.

Ongelijkheid
Ook in ons eigen huis is de medemenselijkheid oneerlijk verdeeld. In deze welvaart slapen mensen buiten, met hun hoofden op het restant van hun inboedel. In dit land van honing, melk en kaas worden de rijen bij de voedselbank met de dag langer. Mensen zijn niet langer verzekerd van een plek in een zorgeloze toekomst. De politiek buit de verslechterende omstandigheden uit en de media maken er een praattheater van. Tegenstellingen worden uitvergroot en extremisten vinden elkaar. Ongelijkwaardigheid zorgt ervoor dat verkeerde allianties gevormd worden.

Durf anti-racistisch te zijn
We kunnen ieder jaar op 21 maart, op 4 mei en op 1 juli stilstaan bij de gevolgen van institutioneel racisme, maar wat hebben we aan speeches als beleid en een duurzaam plan, zowel lokaal als nationaal, ontbreken? 

Activisten en onderzoekers waarschuwen al jaren voor een onzekere toekomst. De bijna jaarlijkse verkiezingen zijn steeds meer een referendum geworden over racisme in Nederland. De uitslag van de gemeenteverkiezingen deze week laat een groei zien van racistische en fascistische partijen. Zij die vluchtelingen demoniseren, zij die transpersonen ontmenselijken en zij die een samenleving koesteren met alleen witte mensen, worden beloond met electoraal gewin. Groot gemaakt door de media en beloond door de kiezer.

Dit mooie land raakt steeds verder af van haar menselijke idealen. We hebben geen tijd meer voor stiltes en wegkijken. Jouw neutraliteit en fatsoen hebben de opmars van racisten en fascisten in de politiek en onze straten niet verzwakt. Racisme en facisme zijn weer in de mode en alleen als jij en ik een vuist maken, en we hardop en zichtbaar anti-racistisch en anti-facistisch durven te zijn, zal het beste in ons overeind blijven.